Diastema u konia starszego – przyczyny, objawy i leczenie

Diastemy u koni to jedne z najczęstszych i najbardziej bolesnych problemów stomatologicznych, z jakimi borykają się właściciele seniorów. Choć wady te mogą występować u młodych zwierząt jako wada rozwojowa, u koni starszych mają one zazwyczaj charakter nabyty. Wynika to bezpośrednio ze specyficznej budowy zębów hypsodontycznych.

Dlaczego u koni seniorów powstają przerwy między zębami?

W normalnych warunkach zęby trzonowe i przedtrzonowe konia przylegają do siebie bardzo ściśle, tworząc jednolitą tarkę do mielenia paszy. Wraz z wiekiem ten mechanizm ulega osłabieniu z dwóch kluczowych powodów:

• Zmiana kształtu korony zapasowej: Zęby konia nie są idealnymi sześcianami. Ich korona zapasowa (ukryta w dziąśle) zwęża się ku korzeniowi. Gdy koń się starzeje, a ząb stale się wysuwa (erupuje), w linii dziąseł pojawia się jego węższa część. To naturalnie generuje luki, czyli diastemy.
• Rozchwianie zębów (periodontopatia): U starszych koni korona zapasowa jest krótka. Ząb traci stabilne osadzenie w zębodole (w porównaniu do konia 8-10 letniego). Siły żucia sprawiają, że zęby przesuwają się, otwierając szczeliny, w których gromadzi się pokarm.

Mechanizm bólu: Diastema jako pułapka na jedzenie

Diastema u konia sama w sobie nie boli – problemem jest to, co dzieje się wewnątrz szczeliny:

1. Włókna siana lub trawy zostają wtłoczone w lukę podczas żucia.
2. Często szczelina przy powierzchni żującej jest węższa niż przy dziąśle, co sprawia, że pokarm zostaje uwięziony bez możliwości naturalnego usunięcia.
3. Uwięziona pasza zaczyna gnić i fermentować, wywołując silny stan zapalny dziąseł (periodontitis).
4. Bakterie niszczą więzadła zębowe, co może prowadzić do zakażenia kości szczęki lub bolesnego zapalenia zatok.

Objawy diastemy u konia – na co zwrócić uwagę?

Chory koń cierpi na silny ból przy nagryzaniu. Najczęstsze sygnały to:

• Żucie zwrotne: Często określane też jako „plucie cygarami” – wypluwanie kulek siana.
• Nieprzyjemny zapach z pyska: Odór gnicia wyczuwalny podczas czyszczenia konia.
• Potrząsanie głową (headshaking): Reakcja na ból, szczególnie podczas jedzenia lub jazdy.
• Zmiana preferencji paszowych: Koń chętnie zjada namoczony mesz lub trawokulki, ale unika jedzenia siana.
• Obrzęki i asymetria pyska: Sygnał zaawansowanego stanu zapalnego.

Jak pomóc starszemu koniowi? Leczenie diastem

Problemy stomatologiczne u seniorów wymagają kontroli co 6 miesięcy. Lekarz weterynarii może podjąć następujące kroki:

• Mechaniczne czyszczenie szczelin: Usunięcie gnijącej treści przynosi koniowi natychmiastową ulgę.
• Poszerzenie diastemy (diastema widening): Zabieg polegający na użyciu specjalnego wiertła, by nadać szczelinie kształt ułatwiający samoczynne wypadanie paszy.
• Wypełnienia stomatologiczne: Zablokowanie luki specjalnym materiałem, by jedzenie nie docierało do dziąsła.
• Zmiana diety na płynną: Zastąpienie twardego siana namoczoną paszą objętościową (meszem), która nie klinuje się w szczelinach.

Materiały źródłowe i bibliografia:

1. Dixon, P. M., et al. „Equine periodontal disease: A study of 400 cases”.
2. N.M. Kennedy, P.M. Dixon. „Equine periodontal disease”, Equine Veterinary Education.