Żywienie koni starszych: Kompleksowy przewodnik po zdrowiu i witalności seniora

Współczesna medycyna weterynaryjna i rosnąca świadomość właścicieli sprawiły, że konie żyją dziś znacznie dłużej niż jeszcze dwie dekady temu. Obecnie widok dwudziestopięcio- czy nawet trzydziestoletniego konia w dobrej formie nie jest rzadkością. Jednak wraz z wiekiem zmieniają się potrzeby fizjologiczne, metaboliczne i behawioralne zwierzęcia.

Właściwe żywienie koni starszych to kluczowy element opieki, który decyduje nie tylko o długości życia, ale przede wszystkim o jego jakości. Jak sugerują eksperci z WALTHAM® Equine Studies Group, dieta seniora musi być tak indywidualna, jak on sam. W tym artykule zgłębimy tajniki układania dawki pokarmowej dla końskich emerytów, uwzględniając problemy z uzębieniem, choroby metaboliczne i specyficzne wymagania pokarmowe.

Kiedy koń staje się seniorem? Definicja i zmiany fizjologiczne

Trudno wskazać jedną, sztywną granicę wieku, od której koń staje się „seniorem”. Przyjmuje się, że wiek 15–20 lat to moment, w którym warto zacząć baczniej przyglądać się potrzebom dietetycznym. Proces starzenia jest jednak kwestią osobniczą – niektóre konie w wieku 25 lat wciąż pozostają w świetnej kondycji, podczas gdy inne już w wieku 15 lat wykazują pierwsze oznaki jej spadku.

Zmiany w układzie pokarmowym

Z wiekiem efektywność układu trawiennego konia maleje. Kluczowe zmiany obejmują:

• Zmniejszona wchłanialność składników: Badania wskazują, że starsze konie mogą gorzej przyswajać aminokwasy, mikro i makro elementy.
• Zmiany w mikroflorze jelitowej: Populacja pożytecznych bakterii w jelicie grubym może ulec osłabieniu, co zwiększa podatność na zaburzenia trawienne i częstsze występowanie kolek.
• Obniżona motoryka jelit: Praca przewodu pokarmowego spowalnia, co podnosi ryzyko powstawania kolek czy zatkania - fizycznego zablokowania światła jelita.

Problemy z uzębieniem – bariera w pobieraniu paszy

Stan uzębienia jest bardzo istotnym czynnikiem determinującym wybór formy paszy dla seniora. Konie mają zęby hypsodontyczne (stale wysuwające się z zębodołu), które z czasem po prostu się zużywają.

Objawy problemów stomatologicznych:

• Żucie zwrotne potocznie nazywane też pluciem cygarami siana: Koń wypluwa częściowo przeżute, zbite kulki siana.
• Dłuższy czas jedzenia: Koń spędza nad żłobem znacznie więcej czasu niż dawniej.
• Niestrawione elementy paszy w kale: Świadczą o braku możliwości mechanicznego rozdrobnienia paszy.
• Diastema: Powstawanie przerw między zębami, w których gnije pokarm, powodując ból i stany zapalne.

Jeśli Twój koń ma starte zęby lub braki w uzębieniu, tradycyjne długie siano przestaje być dla niego źródłem wartości odżywczych i staje się zagrożeniem (ryzyko zatkania). W takim przypadku konieczne jest wprowadzenie zamienników paszy objętościowej.

Zamienniki siana: Co podawać, gdy koń nie może żuć?

Dla konia, który nie radzi sobie z sianem, fundamentem diety powinny stać się formy paszy łatwe do rozdrobnienia dziąsłami lub niewymagające długiego żucia.

Trawokulki, sieczki i mesz

Wysokiej jakości granulaty z siana lub lucerny po namoczeniu tworzą bezpieczną, łatwostrawną papkę. Sieczki (krótko cięte siano) mogą być pomocne na wczesnym etapie problemów, ale dla koni z bardzo złym stanem zębów, najlepszym rozwiązaniem jest bogata we włókno papka – tu znakomicie sprawdzi się mesz dla koni – seniorów - np. Spillers Senior Super Mash

Wysłodki buraczane

Wysłodki to doskonałe źródło „super-włókna”. Są bardzo bezpieczne, mają niski indeks glikemiczny i dostarczają dużej ilości energii bez powodowania nadpobudliwości. Muszą być jednak zawsze podawane po uprzednim, dokładnym namoczeniu.

Kompletne pasze typu Senior

Marka Spillers, która od ponad 25 lat prowadzi badania nad żywieniem starszych koni oferuje pasze pełnoporcjowe dla końskich Seniorów, które zawierają zarówno włókno, jak i niezbędne witaminy oraz minerały. Można je podawać jako jedyny pokarm (po namoczeniu), całkowicie rezygnując z siana u koni z problemami stomatologicznymi. Spillers High Fibre Cubes.

Utrzymanie masy ciała: Jak podtuczyć starszego konia?

Spadek masy ciała u seniora często wynika z niedoboru kalorii lub problemów z ich przyswajaniem. Jeśli koń jest chudy (BCS poniżej 4 w skali 1-9), należy zwiększyć gęstość energetyczną diety.

Tłuszcze jako bezpieczne źródło energii

Olej jest doskonałym sposobem na dostarczenie kalorii bez obciążania układu pokarmowego dużymi dawkami skrobi.

• Oleje roślinne: Olej lniany lub rzepakowy (do 200-300 ml dziennie, wprowadzany stopniowo). Idealnym rozwiązaniem jest tu olej AniVero 3-6-9 który nie tylko dodaje bezpiecznych kalorii ale ma również prawidłowy stosunek nienasyconych kwasów tłuszczowych.
• Otręby ryżowe: Bogate w tłuszcz, aminokwasy i witaminę E. Tu warto rozważyć jeden z wiodących produktów na rynku - koncentrat Spillers Gro’N’Win Balancer.
• Białko wysokiej jakości: Starsze konie potrzebują białka o dobrym profilu aminokwasowym (lizyna, metionina), aby zapobiegać zanikom mięśniowym. Doskonałym źródłem jest lucerna ale warto rozważyć podawanie preparatów aminokwasowych jak np. TRM Maxi Top Equine.

Choroby metaboliczne u seniorów: PPID (Cushing) i EMS

Starsze konie są szczególnie narażone na zaburzenia hormonalne. Najczęstszym schorzeniem jest PPID (zespół Cushinga) oraz insulinooporność (EMS).

Dieta o niskim poziomie NSC

Dla koni z PPID lub EMS kluczowe jest ograniczenie tzw. węglowodanów niestrukturalnych (NSC – cukry i skrobia).

• Siano: Powinno zawierać mniej niż 10-12% NSC. Jeśli nie masz pewności co do jakości siana, mocz je w wodzie przez 60 minut przed podaniem (wypłukuje to cukry proste).
• Unikanie pasz zbożowych: Owies, jęczmień i kukurydza są bogate w skrobię i powinny zostać wyeliminowane z diety koni z problemami metabolicznymi.
• Wypas na pastwisku: Należy zachować ostrożność, szczególnie wiosną i jesienią, gdy trawa zawiera najwięcej fruktanów. Często konieczna jest maska ograniczająca wypas lub całkowita rezygnacja z trawy na rzecz piaszczystego padoku.

Witaminy, minerały i suplementacja seniora

Zalecenia żywieniowe dla starszych koni sugerują zwiększone zapotrzebowanie na niektóre mikroelementy:

• Witamina C i E: Silne antyoksydanty wspierające układ odpornościowy, który u seniorów bywa osłabiony.
• Fosfor: Starsze konie mogą potrzebować go nieco więcej (ok. 0,3-0,45% w diecie całkowitej), przy zachowaniu odpowiedniego stosunku do wapnia.
• Drożdże paszowe (Saccharomyces cerevisiae): Wspierają trawienie włókna i stabilizują pH jelit.
• Suplementy na stawy: Glukozamina, chondroityna i MSM mogą poprawić komfort ruchu u koni z chorobą zwyrodnieniową stawów.

Nawodnienie – klucz do zapobiegania kolkom

Starsze konie często piją mniej wody, co w połączeniu z gorszym przeżuwaniem paszy prowadzi do groźnych zatkań jelit.

1. Moczenie paszy: Każda pasza treściwa dla seniora powinna mieć formę mokrą.
2. Sól: Zapewnij stały dostęp do lizawki solnej lub dodawaj sól sypką do posiłków, aby stymulować pragnienie.
3. Temperatura wody: Zimą starsze konie chętniej piją letnią wodę niż lodowatą. Inwestycja w podgrzewane poidło może uratować życie Twojemu koniowi.

Dobrostan Seniorów

W złotych latach życia zapewnij koniowi dużą dawkę spokoju i komfortu.

Karmienie oddzielne

W stadzie starsze konie często spadają w hierarchii. Mogą być odganiane od siana lub żłobu, co prowadzi do niedożywienia i stresu.

• Warto wydzielić osobną strefę karmienia dla seniora, gdzie w spokoju może zjeść swój namoczony posiłek (co czasem zajmuje mu nawet godzinę).

Częstotliwość posiłków

Zamiast dwóch dużych posiłków, podawaj 3-4 mniejsze. Odciąża to układ trawienny i pomaga utrzymać stabilny poziom glukozy we krwi.

Złote zasady żywienia seniora

Żywienie konia starszego to proces dynamiczny. Regularnie oceniaj kondycję swojego podopiecznego (raz w miesiącu mierz obwód i sprawdzaj BCS) oraz dbaj o częste kontrole dentystyczne (nawet co 6 miesięcy).

Kluczowe punkty do zapamiętania:

1. Dostosuj formę paszy do stanu zębów (moczenie, mesz, trawokulki).
2. Fundamentem zawsze powinno być wysokiej jakości włókno.
3. W chorobach metabolicznych (PPID/EMS) ogranicz cukry i skrobię (NSC < 12%).
4. Probiotyki i Prebiotyki – Wsparcie populacji pożytecznych bakterii w jelicie grubym.
5. Wspieraj kondycję ciała stosując olej i wysokiej jakości białko.
6. Dbaj o nawodnienie, szczególnie w okresie zimowym.

Pamiętaj, że każdy koń jest inny. Konsultacja z końskim dietetykiem pomoże Ci stworzyć plan żywieniowy, który pozwoli Twojemu przyjacielowi cieszyć się złotą jesienią życia w pełni sił.